Ωφελέειν, ή μη βλάπτειν


ΤΟΥ ΒΑΣΟΥ ΛΑΠΠΑ*

Ο Ιπποκράτης το τοποθέτησε πολύ λακωνικά «ωφελέειν, ή μη βλάπτειν», αξιώνοντας ότι είναι καθήκον, υποχρέωση και θεμελιώδης αρχή, με αιώνιο αντίκτυπο, η υπόσχεση τιμής του γιατρού προς τον ασθενή, ότι ενεργεί προς όφελός του και αποφεύγει τη βλάβη. Μέσα από αυτό το αξίωμα προκύπτει η Ασφάλεια των Ασθενών η οποία ορίζεται ως η πρόληψη βλάβης των ασθενών, ή η απουσία τραυματισμών που προκαλούνται λόγω της ιατρικής περίθαλψης.

Σύμφωνα με τους Μοιρασγεντή, Σμυρνάκης, Παναγοπούλου και Μπένος (2018) «η ασφαλής φροντίδα των ασθενών θεωρείται ως η σημαντικότερη πρόκληση της φροντίδας υγείας τον 21ο αιώνα. Ήδη από το τέλος του προηγούμενου αιώνα εισήλθε στο προσκήνιο της διεθνούς ιατρικής βιβλιογραφίας το θέμα της ασφάλειας των ασθενών και η ανάγκη για μια συστηματική προσέγγιση του θέματος στην προσπάθεια υπερνίκησης των θεσμικών, των ατομικών και των πολιτιστικών εμποδίων».

Ο WHO (World Health Organisation), κατά την Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας (WHA72), το Μάιο του 2019, ενέκρινε το WHA72.6, ψήφισμα σχετικά με την «Παγκόσμια δράση για την ασφάλεια των ασθενών», αναγνωρίζοντας την ασφάλεια των ασθενών ως παγκόσμια προτεραιότητα υγείας και  καθιέρωσε ως Παγκόσμια Ημέρα Ασφάλειας Ασθενών την 17η Σεπτεμβρίου. Κατά τη διάρκεια της Συνέλευσης υπογραμμίστηκε η κεντρική θέση της Ασφάλειας των Ασθενών στην παροχή υπηρεσιών υγείας για ένα ενισχυμένο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης και ο σημαντικός ρόλος των κυβερνήσεων και των διαμορφωτών πολιτικής έτσι ώστε να δοθεί προτεραιότητα στην ασφάλεια των ασθενών.

Σε πρόσφατο άρθρο της κυρίας Π. Μπουλούτζα στην Ελληνική Καθημερινή (07/04/2022) καταγράφεται η σημαντικότητα της Ασφάλειας Ασθενών αναφέροντας χαρακτηριστικά τα εξής: «Ένα λάθος στην ταυτοποίηση του ασθενούς μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρά σφάλματα: από λανθασμένη χορήγηση φαρμάκου, μία μετάγγιση που δεν έγινε ή εξέταση, ή ακόμα και επέμβαση που δεν έπρεπε να γίνει. Η λανθασμένη ή ελλιπής ταυτοποίηση είναι παγκοσμίως η κύρια αιτία σφαλμάτων στην κλινική πράξη, και μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμες βλάβες, αναπηρία ή και απώλεια ζωής.» Πέρα από την ταυτοποίηση του ασθενούς, η κα Μπουλούτζα αναφέρεται σε ακόμη πέντε σοβαρούς κινδύνους, σε σχέση με την Ασφάλεια Ασθενών, τις πτώσεις, τη λανθασμένη χορήγηση φαρμάκων υψηλού κινδύνου, τις νοσοκομειακές λοιμώξεις, την ελλιπή επικοινωνία μεταξύ επαγγελματιών υγείας και μεταξύ επαγγελματιών υγείας και ασθενών (γραπτές οδηγίες, ελλιπής ή λανθασμένη ενημέρωση του ατομικού φακέλου του ασθενούς) και λάθη κατά τη διάρκεια χειρουργικών πράξεων.

Κάθε χρόνο, εκατομμύρια ασθενείς στην ΕΕ πέφτουν θύματα σφαλμάτων που συνδέονται με την παροχή υγειονομικής περίθαλψης. Οι λοιμώξεις που συνδέονται με την περίθαλψη και τα σφάλματα στη διάγνωση ή τη χορήγηση φαρμάκων μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες στην υγεία ή ακόμη και θάνατο. Οι βλάβες αυτές δεν επηρεάζουν μόνο τους ασθενείς και τις οικογένειές τους, αλλά και τους επαγγελματίες υγείας. Συνιστούν επίσης σημαντική επιβάρυνση για τα συστήματα υγείας. Πολλές από τις βλάβες αυτές είναι δυνατόν να αποφευχθούν.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι 8-12% των ασθενών που γίνονται δεκτοί σε νοσοκομείο στην ΕΕ επιδέχεται δυσμενείς επιπτώσεις ενώ λαμβάνει υγειονομική περίθαλψη, όπως λοιμώξεις που συνδέονται με την υγειονομική περίθαλψη, σφάλματα στη διάγνωση, φαρμακευτικά σφάλματα και χειρουργικά σφάλματα. Σε πρόσφατη δημοσίευση του WHO (2019) αναφέρονται μερικά στατιστικά στοιχεία, σε σχέση με την Ασφάλεια Ασθενών, τα οποία θα πρέπει να προβληματίσουν όλους μας, και ιδιαίτερα τους άμεσα εμπλεκόμενους στον τομέα της υγείας. Συγκεκριμένα, σε παγκόσμιο επίπεδο, ένας στους δέκα ασθενείς βλάπτεται ενώ λαμβάνει νοσοκομειακή περίθαλψη και ο κίνδυνος θανάτου ασθενούς λόγω ιατρικού συμβάντος που μπορεί να προληφθεί, ενώ λαμβάνει υγειονομική περίθαλψη, εκτιμάται ότι είναι 1 στους 300. Όσον αφορά την πρωτοβάθμια και έξω-νοσοκομειακή περίθαλψη, οι στατιστικές καταδεικνύουν ότι τέσσερεις στους δέκα ασθενείς βλάπτονται κατά τη διάρκεια της χορήγησης υπηρεσιών υγείας. Στην ίδια δημοσίευση αναφέρεται ότι στον Καναδά τουλάχιστον 1 στα 7 δολάρια δαπανάται για τη αποκατάσταση των επιπτώσεων της βλάβης των ασθενών κατά τη νοσοκομειακή περίθαλψη, και ότι είναι αποδεδειγμένο ότι επενδύσεις στην ασφάλεια των ασθενών μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντική εξοικονόμηση χρημάτων και κυρίως καλύτερα αποτελέσματα για τους ασθενείς.

Σύμφωνα με το Ειδικό Ευρωβαρόμετρο 411 (2014), το οποίο αναφέρεται στην Ασφάλεια Ασθενών, η Κύπρος κατατάσσεται πρώτη ανάμεσα σε όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες με το 82% του πληθυσμού να θεωρεί ότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα  πρόκλησης ζημιάς σε ασθενείς που βρίσκονται κάτω από νοσοκομειακή φροντίδα. Επίσης, ένα ποσοστό 35% δηλώνει ότι έχει υποστεί κάποιο αρνητικό περιστατικό κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του, τοποθετώντας την Κύπρο στην ένατη θέση.

Παρ’ όλα αυτά, τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σημαντικά βήματα για την αναβάθμιση της Ασφάλειας Ασθενών στην Κύπρο. Το 2019 διενεργήθηκε το πρώτο συνέδριο Ασφάλειας Ασθενών στο νησί, και ακολούθως το δεύτερο το 2020 (https://www.patientsafetycy.com/) στα οποία συμμετείχαν όλοι οι εμπλεκόμενοι στον τομέα της υγείας. Τα δύο αυτά συνέδρια δημιούργησαν την απαραίτητη δυναμική για να αναβαθμιστεί η ευαισθητοποίηση για την Ασφάλεια Ασθενών, αλλά και για να υπάρξουν συγκεκριμένες δράσεις προς αυτή την κατεύθυνση. Η πιο σημαντική από αυτές ήταν ότι το Υπουργείο Υγείας προχώρησε στη σύσταση Επιτροπής Ασφάλειας Ασθενών που θα συντονίσει, με την εμπλοκή αρμόδιων φορέων, την ετοιμασία Εθνικής Στρατηγικής-Σχεδίου Δράσης για την Ασφάλεια των Ασθενών. Αυτή θα καλύπτει, μεταξύ άλλων, την προώθηση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης των εργαζομένων στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης σε θέματα ασφάλειας των ασθενών και την ανάπτυξη και την τήρηση κλινικών κατευθυντήριων οδηγιών, πρωτοκόλλων, διαδικασιών και καλών πρακτικών στον κλινικό χώρο από όλες τι επαγγελματικές ομάδες υγείας, αλλά και την καθιέρωση συστημάτων αναφοράς ανεπιθύμητων περιστατικών. Σημαντική επίσης θεωρείται η προσπάθεια που γίνεται τα τελευταία δύο χρόνια στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας και στο Νοσοκομείο Αρχιεπισκόπου Μακαρείου ΙΙΙ για τη δημιουργία ενός ενιαίου συστήματος ασφαλείας με επίκεντρο την Ασφάλεια Ασθενών. Παράλληλα αρκετά ιατρικά κέντρα έχουν εντάξει την εκπαίδευση στην Ασφάλεια Ασθενών στο εκπαιδευτικό τους πρόγραμμα τόσο για το υφιστάμενο προσωπικό όσο και για όλους τους νεοεισερχόμενους.

Ο δρόμος για την ανάπτυξη κουλτούρας ασφάλειας στον χώρο της υγείας είναι μακρύς και δύσκολος και χρειάζεται υπομονή και επιμονή από όλους, τόσο από τις διοικήσεις και διευθύνσεις των οργανισμών όσο και από τους επαγγελματίες υγείας. Ο στόχος για την αναβάθμιση της Ασφάλειας Ασθενών θα πρέπει να είναι ξεκάθαρος για όλους και η εκπαίδευση μπορεί να συνεισφέρει τα μέγιστα προς αυτή την κατεύθυνση.

Πηγές:

Ειδικό Ευρωβαρόμετρο 411 (2014).  Ασφάλεια των ασθενών και ποιότητα περίθαλψης. Ανακτήθηκε από: https://data.europa.eu/data/datasets/s1100_80_2_411?locale=el

Μοιρασγεντή, Μ., Σμυρνάκης, Ε., Παναγοπούλου, Ε., & Μπένος, Α. (2018). Η ασφάλεια των ασθενών και ο ρόλος της εκπαίδευσης των επαγγελματιών υγείας. Archives of Hellenic Medicine/ΑρχείαΕλληνικήςΙατρικής 35(5).

Μπουλούτζα, Π. (2022, Απρίλιος 04). Οι έξι στόχοι για ασφάλεια των ασθενών. Καθημερινή. Ανακτήθηκε από: https://www.kathimerini.gr/society/561790528/oi-exi-stochoi-gia-asfaleia-ton-asthenon/

WHO (2019) Patient Safety Fact File. Ανακτήθηκε από: https://www.who.int/news-room/photo-story/photo-story-detail/10-facts-on-patient-safety

*Ανώτερος Σύμβουλος

 




Comments (0)


This thread has been closed from taking new comments.




Newsletter












906